ბიძინა ფოჩხუა

დაიბადა 1916 წელს ქ. ქუთაისში, მ. 1932 წ დაამთავრა ქუთაისის პედტექნიკუმი. 1935 წ. შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1939 წელს კავკასიურ და აღმოსავლურ ენათა სპეციალობით. იმავე წელს ჩაირიცხა ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრის ასპირანტად. მუშაობდა აკად. არნ. ჩიქობავას(ზოგადი ენათმეცნიერება) და აკად. გ. ახვლედიანის (ფონეტიკა) ხელმძღვანელობით. 1942 წ. წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე: ,,კ. ფოსლერის საენათმეცნიერო კონცეფცია.’’
1942 წ. მიღებულ იქნა საქართველოს სსრ. მეცნ. აკადემიის ენის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. მეცნიერულ მუშაობას ეწეოდა ქართველურ ენათა და ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილებებში.
იმავე წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრის უფროსი მასწავლებელი გახდა, კითხულობდა ენათმეცნიერების შესავლის კურსს.
1944 წლიდან ბ. ფოჩხუა მონაწილეობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის სიტყვანის დადგენაზე, ხოლო 1945 წლიდან ამ კომისიის სწავლული მდივანია.
1946-1956 წწ. ბიძინა ფოჩხუა მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო ჩამოშორებულ იქნა მეცნიერულ მუშაობას. 1956 წ. იგი კვლავ უბრუნდება ენათმეცნიერების ინსტიტუტსა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს. 1956-1957 წწ. მონაწილეობდა სამტომიანი რუსულ-ქართული ლექსიკონის შედგენაში. 1957 წლიდან ხელახლა იწყებს მუშაობას ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონზე ჯერ VI ტომის რეცენზენტად, ხოლო შემდეგ უკანასკნელი, VIII ტომის თანარედაქტორად. სწორედ ამ სამუშაოსთვის მიენიჭა მას 1971წ. ქართველ ენათმეცნიერთა ჯგუფთან ერთად საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში.
1969 წლიდან ბიძინა ფოჩხუა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობს მის მიერვე ჩამოყალიბებულ კურსს ქართულ ლექსიკოლოგიაში.
ლექსიკოლოგიისა და სემანტიკის თეორიულ საკითხებს უძღვნა მან არაერთი საყურადღებო გამოკვლევა, რომლებიც გამოქვეყნებულია ენათმეცნიერების ინსტიტუტისა და უნივერსიტეტის გამოცემებში. ამ პრობლემატიკაზე შექმნა მან მონოგრაფია ,,ქართული ლექსიკოლოგია’’(1975), . ამ ნაშრომისთვის 1975 წელს მას მიენიჭა ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.
1970 წელს ბიძინა ფოჩხუამ დააჯგუფა ქართული ენის ლექსიკა სემანტიკური პრინციპის მიხედვით, ამით შეუქმნა საფუძველი ლექსიკური ფონდის სემანტიკური სტრუქტურის შესწავლას.
ბ. ფოჩხუა ლექსიკოლოგიის თეორიული საკითხების გარდა ზოგადი ენათმეცნიერების სხვა პრობლემასაც იკვლევდა. ბ.ფოჩხუა სასარგებლო საქმიანობას ეწეოდა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის რედაქციაში. იგი ავტორია მრავალი საენათმეცნიერო სტატიისა, განსაკუთრებით გრამატიკის სფეროდან.

ბიბლიოგრაფია

1. არაანბანური (იდეოგრაფიული) ლექსიკონის შედგენის საკითხები. - ენათმეცნ. ინ-ტის XXXIII სამეცნ. სესია, თეზისები, თბ., 1977, გვ. 7.
2. არქაული სიტყვაწარმოება საქმიან ლექსიკაში. - იკე, ტ. 18, 1973, გვ. 206-210.
3. ახალი საენათმეცნიერო ნაშრომი. - გაზ. `ლიტ. გაზეთი", 1960, 8 I, #2,(1172), გვ. 4. წერილი ეხება თ. შარაძენიძის მონოგრაფიას `ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები", რომელშიც დაწვრილებითაა განხილული ყველა გავრცელებული კლასიფიკაცია ენებისა.
4. დიალექტური ლექსიკა საერთო ენაში. - თსუ შრ., B-3, (142), 1972, გვ. 161-175.
5. ელემენტარული ველი. - იკე, XVI, 1968, გვ. 30-42. ვ. პორციგის თეორია `არსებითი სემანტიკური მიმართების შესახებ".
6. ვაჟა-ფშაველა ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში. - ვაჟა ფშაველას ხსოვნისადმი მიძღვნილი კრებული, თბ., 19666 გვ. 207-220.
7. თანხმოვანთა პროგრესული ასიმილაცია ქართული ენის დასავლურ კილოებში. - თსუ შრ., ტ. X, 1939, გვ. 185-197. - რეზ. რუს. ენ.
8. თ. შარაშენიძე `ენათა კლასიფიკაციის პრინციპები". თბ., 1958 (რეც.). - სმამ, 1960, #1, გვ. 291-294.
9. იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნირების დღევანდელი დღე. [არნ. ჩიქობავა. იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების შესავალი. თსუ გამ-ბა, 1979, მიმოხილვა] - ჟ. `მნათობი", 1980, #3, გვ. 161-170.
10. იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეული, I. - თბ., `მეცნიერება", 1974, მიმოხილვა; ენათმეცნიერება (თსუ), 1976, #174, გვ. 359-365.
11. იხ. გაგუა რ., შრომით...
12. იხ. გიგინეიშვილი ი., ოთხმოცი...
13. კონტექსტი და მნიშვნელობა. - კრ-ში: ქართული სიტყვის კულტურის საკითხები, წ. 1, 1972, გვ. 28-37.
14. ლექსიკის ონომასტიკოლოგიური კვლევა და ივანე ჯავახიშვილის `წესები". - ენათმეცნ. ინ-ტის XXXI სამეცნ. სესია, თეზისები, თბ., 1976, გვ. 10.
15. ლექსიკური დუბლეტები `ღალატის" თარგმანებში. - კრ-ში: თანამედროვე ზოგადი და მათემატიკური ენათმეცნიერების საკითხი, 3, 1972, გვ. 15-48. - რეზ. რუს. ენ.
16. ლექსიკური სინონიმიის ზოგიერთი საკითხი - ენათმეცნიერების ინსტ. XXIX სამეცნ. სერია, თეზისები, 1973, 27-28 III.
17. მრავლობითის ნარიანი მწარმოებელი ძველ ქართულში. - ქესს, II, თბ., 1961, გვ. 53-62. - რეზ. რუს. ენ.
18. ომონიმია და პოლისემია. - იკე, IX-X, 1958, გვ. 13-37. - რეზ. რუს. ენ.
19. ონომარსიოლოგიური თვალსაზრისი ლექსიკის შესწავლაში. - იკე, XIV, თბ., 1964, გვ. 71-88. - რეზ. რუს. ენ.
20. პოლისემიის საკითხისათვის. - იკე XII, 1960, გვ. 99-138. - რეზ. რუს. ენ.
21. საჭირო ლექსიკონი. - გაზ. `ლიტ. საქართველო", 1964, 21 აგვ., (1411), გვ. 2. მ. ჭაბაშვილის `უცხო სიტყვათა ლექსიკონის" გამო.
22. სიტყვათგანლაგებისათვის ქართულში. - იკე, XIII, თბ., 1962, გვ. 109-123. - რეზ. რუს. ენ.
23. სიტყვაწარმოება და ლექსიკოლოგია. - იკე, XV, თბ., 1966, გვ. 104-122. - რეზ. რუს. ენ.
24. სიტყვის გრძნობითი ელფერი. - ჟ. `ქართ. ენა და ლიტ-რა სკოლაში", 1977, #4, გვ. 16-27.
25. სიტყვის სემანტიკური აგებულება. - ჟ. `ქართ. ენა და ლიტ-რა სკოლაში", 1975, #4, გვ. 3-6. სიტყვა `ღანტაგი".
26. სპეციალური ლექსიკა საერთო ენაში. - იკე, XVII, 1970, გვ. 231-250. - რეზ. რუს. ენ.
27. ქართული ენის იდეოგრაფიული ლექსიკონის შედგენის საკითხები. არნოლდ ჩიქობავას I (დაბადების 80 წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში), თბ., მეცნიერებ, 1979, გვ. 152-168.
28. ქართული ენის ლექსიკოლოგია, თბ., თსუ გამ-ბა, 1974, 402 გვ. (ახალი ქართული ენის კათედრა).
29. ქართული სინონიმიკის ლექსიკოგრაფიული საკითხები. - იკე, 1980, ტ. 22, გვ. 292-300. - რეზ. რუს. ენ.
30. ქართული სიტყვები `ნოსტრატულ" ლექსიკონში. - ენათმეცნ. ინ-ტის XXVIII სამეცნ. სესია, თეზისები, თბ., 1972, გვ. 9-10.
31. ... ჭაბაშვილი მ. ვ. თოფურია და ქართული ლექსიკოგრაფია-ლექსიკოლოგია. - თსუ შრ., ტ. B 6-7, 1974, გვ. 55-60. - რეზ. რუს. ენ.
32. ... ჭინჭარაული ა. არნ. ჩიქობავა. - ჟ. `დროშა", 1968, #8, აგვისტო, გვ. 9. დაბადების 70 წლისთავის გამო.
33. ხმოვანთავსარული ზმნისართები. - ქესს, I, თბ., 1959, გვ. 81-89. - რეზ. რუს. ენ.
34. ჰანს ფოგტი. - მაცნე, ენისა და ლიტ-რის სერია, 1979, #1, გვ. 177-178, ნორვეგ. ენათმეცნიერი. დაბადების 75 წლისთავისათვის.
35. [ენათმეცნიერი. 1916-1981. ნეკროლოგია]. - გაზ. `თბილისი", 1981, 13 თებ. ხელმოწერა: საქ. სსრ მეცნ. აკად. ენისა და ლიტ-რის განყ-ბა; ენათმეცნიერების ინ-ტი; თსუ-ს ახალი ქართული ენის კათედრა.